Diyabet, kan şekeri dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. 2025 güncel rehberine göre belirtiler, tanı kriterleri, tedavi ve beslenme önerileri.
Uyarı: Bu yazı sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurun.
Diyabet Nedir?
Diyabet (şeker hastalığı), vücudun yeterince insülin üretememesi veya insülini etkili kullanamaması nedeniyle kan şekeri (glikoz) seviyesinin yükselmesiyle oluşan kronik bir hastalıktır.
İnsülin, pankreastan salgılanan ve hücrelerin şekeri enerjiye çevirmesini sağlayan bir hormondur.
Diyabet Türleri
1. Tip 1 Diyabet
- Bağışıklık sistemi pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırır.
- Genellikle çocukluk veya genç yaşta başlar.
- İnsülin tedavisi zorunludur.
2. Tip 2 Diyabet
- En sık görülen tiptir (%90’dan fazlası).
- İnsülin direnci ve pankreas yetersizliği birlikte rol oynar.
- Hareketsizlik, obezite, yaş ve genetik faktörlerle ilişkilidir.
3. Gebelik Diyabeti (Gestasyonel)
- Hamilelik sırasında ortaya çıkar, doğum sonrası genellikle düzelir.
- Ancak anne ve bebekte Tip 2 diyabet riski artar.
Belirtileri
- Sık idrara çıkma
- Aşırı susama ve ağız kuruluğu
- Nedensiz kilo kaybı
- Sürekli yorgunluk ve halsizlik
- Görme bulanıklığı
- Ciltte kaşıntı, mantar enfeksiyonları
- Yaraların geç iyileşmesi
Bazı Tip 2 diyabet vakaları belirti vermeden yıllarca ilerleyebilir. Bu nedenle düzenli tarama önemlidir.
Tanı Kriterleri (2025 Güncel)
| Test | Normal | Prediyabet | Diyabet |
|---|---|---|---|
| Açlık Kan Şekeri | <100 mg/dL | 100–125 | ≥126 (en az 2 kez) |
| HbA1c (3 aylık ortalama) | <5.7% | 5.7–6.4 | ≥6.5% |
| OGTT (2. saat) | <140 mg/dL | 140–199 | ≥200 |
Testler aç karnına, doktor kontrolünde yapılmalıdır.
Beslenme Önerileri
Diyabette amaç kan şekeri, kolesterol ve kilo kontrolünü sağlamaktır.
1. Karbonhidrat Kontrolü
- Tam tahıllar, yulaf, bulgur, mercimek gibi kompleks karbonhidratları tercih edin.
- Beyaz ekmek, pirinç, makarna gibi rafine ürünleri sınırlayın.
2. Düzenli Öğün
- 3 ana, 2 ara öğün düzeni kan şekeri dengesine yardımcı olur.
3. Lifli Beslenme
- Günlük 25–30 g lif alın. Sebze, meyve kabuğu, kepekli ürünler faydalıdır.
4. Yağ Seçimi
- Zeytinyağı, fındık, ceviz, balık yağı gibi sağlıklı yağlar tercih edin.
- Kızartmalardan ve margarinlerden uzak durun.
5. Tatlı ve Şekerli İçecekler
- Gazlı içecekler, meyve suları, şerbetli tatlılar yasaktır.
- Tatlı ihtiyacını taze meyvelerle giderin.
Egzersiz ve Yaşam Tarzı
- Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme önerilir.
- Egzersiz insülin duyarlılığını artırır ve kilo kontrolüne yardımcı olur.
- Stres ve uykusuzluk kan şekeri kontrolünü zorlaştırır.
Tedavi Yöntemleri
1. Yaşam Tarzı Düzenlemesi
Erken evrede tek başına yeterli olabilir.
2. Ağızdan Alınan İlaçlar
- Metformin: İlk tercih edilen ilaçtır.
- SGLT2 inhibitörleri (dapagliflozin vb.): Böbreklerden şeker atılımını artırır.
- GLP-1 analogları: İştahı azaltır, kilo kontrolüne destek olur.
3. İnsülin Tedavisi
- Tip 1 diyabette zorunludur.
- Tip 2 diyabette diğer ilaçlar yetersiz kalırsa eklenebilir.
4. 2025 Yenilikleri
- Akıllı insülin kalemleri ve glikoz sensörleri kan şekeri takibini kolaylaştırıyor.
- Yapay pankreas sistemleri (insülin pompası + sensör entegrasyonu) yaygınlaşıyor.
Diyabete Bağlı Komplikasyonlar
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri şu organları etkileyebilir:
- Göz: Retinopati (görme kaybı riski)
- Böbrek: Nefropati (böbrek yetmezliği riski)
- Sinirler: Nöropati (karıncalanma, yanma hissi)
- Kalp ve damar: Kalp krizi ve inme riski artar
Erken teşhis ve düzenli kontrol komplikasyonları önler.
Diyabetle Yaşam İpuçları
- Her gün aynı saatlerde yemek yiyin.
- Kan şekeri ölçümünü düzenli yapın.
- Stresi azaltıcı aktiviteler yapın (yoga, nefes egzersizi).
- Her 3 ayda bir HbA1c testi yaptırın.
- Göz ve ayak kontrollerini ihmal etmeyin.
Sık Sorulan Sorular
Diyabet tamamen iyileşir mi?
Tip 1 diyabet kalıcıdır; Tip 2 diyabet yaşam tarzı ve kilo kontrolüyle gerileyebilir.
Tatlandırıcılar zararlı mı?
Makul miktarlarda kullanılan onaylı tatlandırıcılar (stevia, eritritol vb.) güvenlidir.
Aç karnına egzersiz yapılabilir mi?
Kan şekeri düşüklüğü riski nedeniyle önerilmez; küçük bir ara öğün sonrası yapılmalıdır.
